ՇՆԵՐ

1. Ընտանի շունը կամ շունը շնազգիների ընտանիքի կաթնասուն է: Շունը գորշ գայլի ենթատեսակներից է, աշխարհում ընտելացված ամենատարածված կենդանիներից: Առաջին ընտելացված կենդանին է: Առաջին մասամբ ընտելացված շները գոյություն են ունեցել ավելի քան 33 000 տարի առաջ: Դրանց նախորդները չեն գոյատևել սառցե դարաշրջանում, դրանից հետո ընտելացված շների հնագույն մնացորդներ հայտնաբերվել են Ելիսեևիչի (Բրյանսկի շրջանում) վերինպալեոլիթյան բնակավայրից և վերագրում են : մինչև 19 000 տարի;

2 . Շներն օգտագործվում են տարբեր ոլորտներում: Հնուց ի վեր գոյություն են ունեցել մարտական շներ, դրանք նշանավոր են նաև համաշխարհային պատերազմներում: Ներկայում կան ոստիկանական, ծառայողական` մարդկանց հետ գործակցելու և հաշմանդամներին օգնելու համար, և այլ աշխատանք կատարող շներ;

3.  Աշխարհում կա շուրջ 500 միլիոն շուն, որոնց 75%-ը թափառող շներն են: Դրանց հետ կապված խնդիրներն ավելի ընդգծված են զարգացող երկրներում: Շները հանդիսանում են տարբեր հիվանդությունների կրողներ ու փոխանցողներ:Այժմ կա շների մի քանի հարյուր տեսակ:

4.Հայաստանում կային հատուկ Հայկական գամփառի բուծումը շնաբուծարաններ, որոնք վայրի գազանների(գայլ, շնագայլ) և շան զուգավորումից ստանում էին վերը նշված ցեղերը ևվաճառում: Դրանք շատ սուղ էին գնահատվում: Շնաբուծները միևնույն ժամանակ հայտնի գազանորսներ էին:Նրանց ապրուստի գլխավոր աղբյուրը շների վաճառքն էր: Շնաբուծության համար գլխավոր ապեսորսում էին գայլեր, երբեմն նաև շնագայլեր:Որսած գայլին պահում էին բնական պայմաններին մոտ պայմաններում՝ խոր ևերկար այրերում և քարանձավներ ունեցող ժայռերում, ուր կային որսալու և բզկտելու հարմարություններ: Գայլն իր բնակա նքարանձավում որսում էր նապաստակ,աննկատելի կերպով գայլաբուն էի նուղարկում որսորդները գետնուղիներով,տեսնում ու հալածում էր աղվեսներ,կաքավներ և նույնիսկ արջեր:Հայկական լեռնաշխարհում բուծված շները, բաժանվում էին հինգ առանձին խմբերի:

Այս շների դերը հոտերը և նախիրները Հոտապահ շունգայլերից ու գողերից պահպանելն է:Շան մականունն է գայլխեղդ: Ահա գայլխեղդայդ շան նկարագրությունը:Գլուխը մեծ է, շրթունքը հաստ, քիթըկարճ, կուրծքը լայն: Ուժեղ է ուաներկյուղ, հավատարիմ, բայց ոչայնքան ուշիմ: Շատ հավատարիմ էիր տիրոջը, ամեն վտանգ կընդունի:Մարմնով խոշոր են և զորեղ՝ կարճդունչ, բարձր ճակատ, արմատից քիչվերև կտրված ականջներ, բրդոտ ուհաստ վիզ, մկանոտ բարձր ոտքեր:Սովորություն ունի պոչը ոլորելու ևդնելու մեջքին: Քայլում էհանդարտ, ինքնավստահ և վեհ:Անհարկի չի հաչի: Իր անսխալբնազդով իսկույն որոշում է թշնամինու բարեկամը և այնպես է վարվում հետը: Առանձնահատուկ երանգավորում չունեն;

5.Գայլխեղդ շները բաժանվումեն երկու ենթախմբի՝ Գայլխեղդ շներիգայլաշան և շնագայլի: ենթախմբերը Գայլաշուն անվանվում է այն շունը, որի հայրը գայլն է, իսկ մայրը՝ գայլի կաթով սնված շունը: Շնագայլը այն շունն է, որի հայրը գայլի կաթով սնված շունն է, իսկ մայրը՝ էգ գայլը:Շան և գայլի բեղմնավորումից ծնված լակոտները անվախ,հանդուգն, բզկտող, բայց իրենց տիրոջը հավատարիմ շներ են, մանավանդ նույնն ցեղին պատկանող էգ շունը,որոնց անվանում են տելե ևքելփ: